Nīwenglisċ sprǣċ
| Nīwenglisċ sprǣċ (English) | |
|---|---|
| Gelōmlicu in: | Þæt Geanlæhte Cynerice, Geanlæhtan Ricu American, Australie, Indie, Sūðaffrican and 100 ælce landsceare |
| Folc: | 402 millionena modorsprecere, 350 – 1,000 millionena æfterrena sprecera |
| Grād: | 3 |
|
Cynnlicu Endebyrdung: |
Indoeuropisc |
| Ambihtlic Stede: | |
| Ambihtlicu sprǣc in: | loc neoðan |
| Geregolod fram: | Nan, ac OED is inmede |
| Sprǣce Begīemung: | |
| ISO 639-1: | en |
| ISO 639-2: | eng |
| ISO 639-3: | eng |
| SIL: | ENG |
Seo Nīƿænglisċe sprǣċ (Niwenglisc: Modern English language) is Germanisc spræc, þe on Englalande aras. Heo belimpð, sƿa sƿa seo Þeodsce spræc and seo Niðerlendisce spræc, to þæm Westgermaniscum spræcum.
Steall Englisces heodæg
[adihtan | adihtan fruman]Nu is Ænglisċ seo bradost gesprædede spræc þære worulde, and hæfþ huhƿega ẏmb þæt getæl sprecera þe Cinisc hæfþ. In fela landum biþ Niƿænglisċ seo æreste modorspræc gelæred and is seo ambihtlice spræc þæs mæstan dæles maniglendiscra gesetednessa. Fela þissa gesetednessa habbaþ oðra ambihtlica spræca. Man profað niƿænglisċ todæġ for woruldspræce.
Todæġ biþ Englisc fram 340 þusenda þusenda sprecenda to modorspræce gesprecen. Gif man telle eac þa oðerspræċlican spreċend, þæt is nean 510 þusenda þusenda spreċenda.
Stær þære Ænglisċan spræċe
[adihtan | adihtan fruman]
Ænglisc cẏmþ of þære Ealdre Seaxiscre spræce and sibbum þeowspræcum þe ƿæron gebroht to Brytene fram Germaniscum gesittendum of syndrigum dælum norþwestes Þeodisclandes. Seo frume Englisce spræc ƿæs gehrinen folgiendlice fram tƿæm ẏðum onræses. Se æresta onræs wæs fram sprecerum spræċa Sċedelendisces twiges þæs Germaniscan spræchiredes, þe gebyrdon in dælas Brytene in þæm 8an and 9an ieldum. Se oðer onræs wæs mid Normandigsætum in þære 11an ielde, þe cynn spræċon, Ealdes Frencisċes.
Be þæm Engliscan-Seaxiscan Cranice, ymbe þæt gear 449, ƿæron þa Engle gelaðode fram Wyrtgeorne to helpenne him ƿiþ þa Pihtas. Ongean hira help gelendode he þæm Ænglum in suþeastum dæle. Æfter sohte he maran help, and forþæm comon þa Seaxe, Ængle, and Ġeate. Se Cranic spricþ ẏmbe fẏlgendne incẏme gesittendra, þe staðelodon on ende seofon cynericu. Todæġes scolersċipe behogeþ mæst þisses spelles to beonne spell and fram leodƿeardraċe gedone.
Þas Germaniscan infarend oferricsodon þa fruman Celtisce spræcendan wuniend, þa spræca þara alifdon mæste on Scotland, Wealas, Cornweall, and Irland. Þa folcspræca, gesprecena fram þæm ingengum, macodon þæt, þe man het Eald Englisc, þe efenlæcþ suma rimanþeoƿspræċa, in (nu) landum norþwestes Þeodisclandes and þara Niðerlanda. Ufor ƿæs seo spræc gehrinen fram þære Norþgermaniscre spræce Norene, þæra Wicinga gesprecen, þe on þone norþeastan dæl gesætton (seo Georfic).
For þæm folgiendum 300 gearum æfter þære Norþmandiscan Geþringunge in 1066 spræcon þa Norþmandiscan cyningas and seo hea duguþ cynn Frencisces ane. Micel getæl Norþmandiscra worda wæron inbroht in Eald Englisc. Se Norþmandisca gehrine gefæstnode þa gangendan hwierfunge þære spræce ofer fylgendum ieldum, oþ þære spræce, nu Middelenglisc gehaten. Lareowas þære tunges lare ne laerdon; leorneres heora spraec ne leornode. For þon þe þæt folc þara Norþmanna þeowas gewurdon, swa ealswa mot mon þæt 'Niwenglisc' beter 'þeowenglisc' gehatan.
In þære 15an ielde gewende seo Micele Selfswegendwendung þæt Middelenglisc, eac mid Lundencyndre spræce in leodwearde and toþegnunge, and þære regolunggefremmunge gemælunge. Niwenglisc cann gespyred beon on bæc to þære tide Willelmes Shakespeares.
Mearcung and sibba spræca
[adihtan | adihtan fruman]Seo Niwenglisce spræc is dæl þæs westernan undertwiges þæs Germaniscan twiges þæs Indiscan-Europiscan spræca cynnes. Feorr þæra Englisclæhtan spræca swa Tok Pisin oþþe Bislama, sind þa niehstan Niwenglisces Scyttisc (Lallans), mæste on Scotland and dæl Norðernes Irlandes gesprecen, and þæræfter Fresisc, on Þeodiscland and on þæm Niðerlandum gesprecen. Swa Niwenglisc is Scyttisc riht æftergenga Englisces (Englisc-Seaxisc).
Oðra sibba spræca, ac unsibbran þonne Fresisc oþþe Scyttisc, sind Þeodisc, Seaxisc, Niðerlendisc, Scedelendisca spræca, and Afrikaanisc. Manig Frencisc word sind eac andgietfullicu to Niwenglisces sprecende (ac mid oðrum rihtstefne), for þæm þe Niwenglisc bedranc ormætlic rim worda fram Frencisce þurh þa Norþmandisce spræce æfter þære Norþmandiscan Oferswiðrunge and rihtlice of Frencisce in æfterrum ieldum; þærfor sind fela worda swiðe neah þæm Frencisce, mid smalum writungsceadungum (on wordendungum oþþe mid Ealdes Frencisces writungum, asf.), eac swa hwilum sceadunga on mænunge.
Stowlicu gereord
[adihtan | adihtan fruman]Niwenglisc is eal an in spræc forþæm þe missenlicu land habbað hiera stowlicu gereord. In Breten and on Irlande sind manig.
- In Lunden hierþ man manig spræccynn.
- On Westseaxum is mannes spræc niehst to Englisc se wæs in swlycum scirum ær gesprocen.
- Be norþen Trente þære ea hierþ man word eac of Norþmanna spræc.
- Oe Norþhymbralande is gereod gelic Scyttisc, se is of þæm gereorde ær on Norðanhymbrum.
- On Scottum is geleorned spræc ac eac is Niwenglisc blend mid Scyttisc and eac is Scyttisc gesprocen on yrðlingum.
Grammaticcræft Niwenglisces
[adihtan | adihtan fruman]- Heafodgewrit: Niwenglisc grammaticcræft
Englisc grammaticcræft hafaþ lytele gebiegunge in efenlæcnesse mid oðrum Indoeuropicum spræcum. To bisene hæfþ Niwenglisc, ungelic Þeodisce, Niðerlendisce, oþþe Romaniscum spræcum nan grammatisc cynn and nane togeiecendlice anrædnesse. casu mearcung is æthwon fullice gedwinen of þære spræce and alifþ mæste on þa binaman. Þa cynn strangra worda (t.b. sprecan/spræc/spræcon/gesprecen) wiþ þa cynn wacra worda þe seo spræc of Germanisce ierfde is on weorðe gedwinen and þa lafa gebiegunge (swa manigfealdlicu mearcung) wurdon regolfæsta.
Þa seolfan tid þære gebiegunge weorþgedwinung in Englisce, scop seo spræc maran getreowunge in wisan swa modword and worddiht to getacnienne grammatisce mænunge. Helpendu word brycþ man to mearcienne tacnu swa frignunga, negativa, þa underþeodendlican stefn, and gengende tid
Ƿritungƿise Ænglisċes
[adihtan | adihtan fruman]- Heafodgewrit: Niwenglisc stæfræw
Mid Ænglisċe brẏcþ man þa lædene stæfræƿe butan accentum, ac mid elþeodigum ƿordum, sƿa résumé (Frencisċ) cann man mid accentum writan. Mid manigum ƿordum, sƿa night oþþe though is seo ƿritungƿise stærliċu (na spreċendlliċu), for þæm þe on Middelenglisce ƿrat man night and though. Seo ƿritung ƿorda oft abẏgþ of hu hie gespreċen sind, and Niƿænglisċ ƿritung is oft geþoht seo uneaðoste ænigra spræċa to leornienne, in þæm spræcum þe brucaþ stæfræƿa. Seo Niwenglisc rihtwritunge.
Sprædung þære Ænglisċan spræċe
[adihtan | adihtan fruman]
Ambihtspræċ
[adihtan | adihtan fruman]Ænglisċ is ambihtspræċ in þæm fẏlgendum landum, þærin þæt getæl þara modorspreċera is geƿriten, hƿær cuþ:
|
|
Oðer brẏċe
[adihtan | adihtan fruman]Ænglisċe spræċ þegnaþ to eacan sƿa lingua franca in þæm folgiendum landum and landsċipum:
Niƿu ƿord
[adihtan | adihtan fruman]| Þis gewrit hæfþ niwu word. Man ah þis getæl mid eallum niwum wordum and her gebrocenum ican. This article contains new words. All new words used here should be added to this list. |
- Germanisċ (sn) - Germanic
- maniglendisċ (aj) - international, multinational
- Niðerlendisċ (aj) - Dutch
- Niƿænglisċ (sn) - Modern English
- Ƿestgermanisċ (aj) - West Germanic
- Þeodisċ (sn) - German language
- ƿoruldspræċ (sf) - global language
Seo eac
[adihtan | adihtan fruman]Utƿeardliċe bendas
[adihtan | adihtan fruman]- Niwenglisc Wikipædia
- A short history of the English language (on Niwenglisce).
| Ġermanisċa sprǣċa þæs Indo-Ēuropisċan sprǣċhīredes | |
|---|---|
| Ēastġermanisċ | Gotisċ † |
| Norþġermanisċ | Ælfdælisċ • Denisċ • Færisċ • Ġēatlendisċ • Īslendisċ • Norn • Norþweġisċ • Swēonisċ |
| Westġermanisċ | Ænglisċ • Ealdseaxisċ • Willemīeġisċ • Flemisċ • Limburgisċ • Letseburgisċ • Niðerlendisċ • Nīwenglisċ • Norþfrīsisċ • Scyttisċ • Sealterisċ • Þēodisċ • Westfrīsisċ |